Coenzym Q10 chất bổ sung dinh dưỡng và trị liệu

Coenzym Q10 được viết tắt là CoQ10 - đó là chất được phát hiện từ năm 1957. Coenzym Q còn có tên là ubiquinone, cấu trúc hóa học thuộc nhóm quinone, nhiều ở động vật, thực vật và vi sinh vật. Có nhiều loại coenzym Q khác nhau tùy theo mạch bên (R) của cấu trúc hóa học chứa nhiều hay ít isopren-thí dụ coenzym Q6 có mạch R gồm 6 isopren (có ở một số vi sinh vật), và coenzym Q10 có R gồm 10 isopren (ở ty thể của động vật), ở thực vật có chất tương tự là plastoquinon. Ở người chỉ có CoQ10, các Q6-Q9 khi theo thức ăn vào cơ thể sẽ được biến đổi thành Q10.

Khả năng sinh tổng hợp CoQ10 của cơ thể còn tùy thuộc vào sự có mặt đầy đủ của các acid amin, vitamin và các yếu tố vi lượng; nếu thiếu các yếu tố này thì lượng CoQ10 trong cơ thể bị giảm sút. CoQ10 hiện diện ở mọi tế bào của cơ thể, là yếu tố không thể thiếu được cho sự cung cấp năng lượng trong tế bào. Tại ty thể của tế bào, CoQ10 hoạt hóa quá trình sinh năng lượng, tăng cường tổng hợp ATP và khả năng sử dụng oxy của tế bào. Ngoài ty thể, CoQ10 có tác dụng loại trừ các gốc tự do.

Khi nào bị thiếu COQ10

Rất hiếm trường hợp thiếu CoQ10 do nguyên nhân di truyền, mà chủ yếu là do nguyên nhân dinh dưỡng nghèo nàn. Các cơ quan như tim, gan, thận cần được cung cấp một lượng lớn năng lượng để hoạt động nên có nồng độ cao CoQ10. Nồng độ CoQ10 trong cơ thể chịu ảnh hưởng bởi môi trường và các yếu tố cuộc sống như tình trạng stress, nồng độ hormon, tuổi tác, bệnh tật, và các hoạt động thể lực…

Khi CoQ10 trong cơ thể bị giảm sút sẽ làm giảm năng lượng, đồng thời hạn chế sự hoạt động của các cơ quan và tuyến nội tiết.

Tuổi tác là một trong những nguyên nhân gây thiếu CoQ10: Trong cơ thể CoQ10 đạt mức tối đa quanh tuổi 20. Sau tuổi 20, mức CoQ10 có khuynh hướng giảm dần, ở tuổi 30 giảm khoảng 25%, ở tuổi 39-43 mức CoQ10 trong cơ thể chỉ còn 50%, tuổi càng cao càng thiếu CoQ10 hơn nữa.

Khi tuổi cao năng lực biến đổi các coenzym Q khác từ nguồn thực phẩm, cung cấp thành CoQ10 cần thiết cho cơ thể cũng bị suy giảm, nên nhiều bệnh đã phát sinh ở người cao tuổi.

Gây thiếu hụt CoQ10 còn phải kể đến tình trạng nghiện rượu, nghiện thuốc lá kể cả hút thuốc thụ động (ngửi hít khói thường xuyên do người khác hút) chế độ dinh dưỡng thiếu, các hoạt động thể lực gắng sức, tình trạng stress, ốm đau, nhiễm lạnh… Ngoài ra, dùng một số thuốc như: chống rối loạn mỡ máu nhóm statin, thuốc chống trầm cảm, ức chế beta… Cũng là những nguyên nhân góp phần gây thiếu CoQ10.

Tác dụng của COQ10

Thiếu CoQ10 thì trước hết tim bị ảnh hưởng, vì CoQ10 có nồng độ cao nhất là ở tim - trái tim chứa CoQ10 nhiều gấp 10 lần các mô khác. Tim hoạt động liên tục nên lượng oxy tiêu thụ cũng rất lớn. Trong các bệnh tim mạch bệnh nhân thường bị thiếu hụt nghiêm trọng CoQ10 - giảm đến 75% so với cơ tim bình thường. Nhiều nghiên cứu trên thế giới cho thấy người bệnh tim uống đều đặn CoQ10 dạng viên nang 30mg/viên, 1-2 viên ngày sẽ giảm được triệu chứng như: phù, gan to, sung huyết tĩnh mạch, đánh trống ngực và cải thiện thông số tim (phân suất tống máu, cung lượng tim, chỉ số thể tích tâm trương…).

Ngoài ra, CoQ10 còn có khả năng chống oxy hóa mạnh góp phần quan trọng hỗ trợ cơ thể trong việc chống các gốc tự do; nó có tác dụng hiệp đồng với các chất chống oxy hóa khác như beta caroten, vitamin E, vitamin C… Do tác dụng này, CoQ10 có tác dụng làm chậm sự lão hóa cơ thể, cải thiện khả năng làm việc và kéo dài tuổi thọ, tăng cường hệ miễn dịch, giúp cơ thể phòng chống được nhiều loại bệnh tật. Từ hơn 10 năm nay trên thế giới có nhiều nước đã sử dụng CoQ10 bào chế dưới dạng viên nang mềm, với một số tên biệt dược dùng như chất bổ sung dinh dưỡng và trị liệu

BS. Vũ Hướng Văn